विषय पर बढ़ें

Ko e Lipooti ki he Uesia ʻo e ʻĀtakaí

Download article as PDF
clock-outline Est. 10 minute reading time

Fakatokanga: Na'e liliu faka'otometiki 'a e peesi ko 'ení mei he tatau totonu faka-Pālangí, 'a ia ko e tatau fakamafai'i iá. Lau ia 'i he lea faka-Pālangí

Fakataha mo e ngaahi tohi fakamoʻoni ki he maluʻí, ʻoku teuteuʻi ʻe he Apollo ha Lipooti ki he Uesia ʻo e ʻĀtakaí (Environmental Impact Report) maʻa e ngāué: ko ha fakafuofua ki he ngaahi kasa fakatupu mafana ʻo e ʻeá (greenhouse gas emissions) pea mo e tafe ʻa e ngaahi nāunaú ʻoku fakatupu ʻe he ngāué, ʻa ia kuo tohi maʻa e faʻahi naʻa nau fekauʻi ʻa e ngāué. Ko ha tohi tuʻu toko taha pē ia ʻe lava ke ke ʻoatu toko taha pē, pea ʻoku faʻu ia mei ha tēpile ʻi he meʻangāue faʻú ʻa ia ʻe lava ke ke fakahoko ki ai ha liliu hangē pē ko ha toe konga kehe.

ʻOku ʻi ai ʻa e lipōtí koeʻuhí he ko e kakai ʻoku nau tuku mai ʻa e ngāué ʻoku toe fakalakalaka ange ʻenau fiemaʻu ke fakamatalaʻi ia. Ko e ngaahi kautaha maluʻí (insurers), ngaahi kōsilio fakakoló mo e kau maʻu koloa lalahí ʻoku nau lipooti ʻenau ngaahi kasa tukuange pē ʻanautolu, pea ko e ngāue ʻoku nau totongi ha tokotaha ngāue konituleki ke fakahokó ʻoku lau ia ki he ngaahi fika ko iá. Ko hono ʻoange kiate kinautolu ha lipooti ʻoku fakahā ai ʻa hono ngaahi maʻuʻanga fakamatalá pea fakakalasi mo hono tuʻunga falalaʻangá ʻoku mahuʻinga ange ia kiate kinautolu ʻi ha fika fakatātā fakalūkufua pē, pea ko ha meʻa ia ʻoku ʻikai lava ʻe he konga lahi ʻo e kau konitulekí ke faʻu ʻe kinautolu.

Ko e Konga ki he Uesia ʻo e ʻĀtakaí

ʻOku tuʻu ʻa e kongá fakataha mo e ngaahi konga ki he maluʻí ʻi he meʻangāue faʻú pea ʻoku ngāue tatau pē, fakataha mo hono mataʻifika lau pē ʻoʻona, ko hono feituʻu tohi Notes / Assumptions / Description pē ʻoʻona, pea mo ha laine ki he lahi kotoa pē ʻoku lau ki ai ʻa e lipōtí.

ʻOku fakahā ʻi he laine takitaha ʻa e meʻa ko iá, ko e hā hono lahí, pea mo e fika fikaʻi ki hono tukuange (emission factor) kuo ngāueʻaki ki aí:

  • Item - ko e nāunau, fehikitaki, ngāue pe ko e maʻuʻanga veve. Kamata taipeʻi pea ʻe ʻoatu ʻe he Apollo ha ngaahi lisi ʻoku tatau mei heʻemau tohi lisi ki he fika fikaʻí (factor catalogue), ʻa ia te ne fakakakato atu ʻa e toenga ʻo e lainé maʻau.
  • Stage - ko e konga fē ʻo e vahaʻataimi ʻo e ngāué ʻoku kau ki ai ʻa e lainé: A1-A3 Product ki hono ngaohi ʻo e ngaahi nāunaú, A4 Transport ki hono ʻave kinautolu ki he feituʻu ngāué, A5 Construction ki he ngaahi meʻangāue he feituʻu ngāué, ʻuhila mo e fononga ʻa e kau ngāué, pea mo e C1-C4 End of life ki he meʻa naʻe toʻo pea mo e feituʻu naʻe ʻave ki aí. Ko e ngaahi tuʻunga eni ʻoku ngāueʻaki ʻe he tuʻunga fakavahaʻapuleʻangá, ko ia ʻoku hū fakahangatonu pē ʻa e ngaahi fiká ki he lipooti pē ʻa e tokotaha ʻokú ne maʻu iá.
  • Qty. mo e Unit - ko e hā hono lahi, ʻi ha faʻahinga meʻafua pē ʻoku fua ki ai ʻa e fika fikaʻí (factor).
  • Factor - ko e ngaahi kilokalami ʻo e CO2e ʻoku tukuange ʻi he ʻiuniti takitaha.
  • Source - ko e feituʻu naʻe maʻu mei ai ʻa e fika fikaʻi ko iá, koeʻuhí ke lava ʻo muimuiʻi ʻa e fika kotoa pē ʻi he lipooti kuo ʻosí.
  • Grade - ko e lelei fēfē ʻa e fakamatala tefitó, mei he A ʻo faifo hifo ki he D.
  • Destination - maʻa ha faʻahinga meʻa pē naʻe toʻo mei he feituʻu ngāué, ko e feituʻu naʻe ʻave ki aí. Ko ha meʻa pē ʻoku makehe mei he lingiʻanga veve (landfill) pe fakahūʻanga kelekele maʻa (cleanfill) ʻoku lau ia kuo fakahoko ki ha toe ngāue kehe (diverted).
  • Hazardous - fakaʻilongaʻi heni maʻa e ʻasipesi (asbestos), vali pulumu (lead paint) pe papa kuo faitoʻo (treated timber), ʻa ia ʻoku paaki mai ʻi heʻenau tēpile pē ʻanautolu fakataha mo ʻenau sivi fakafuofua mo e fale taliʻangá.
  • Basis - ko ha kiʻi fakamatala nounou ki he feituʻu naʻe maʻu mei ai ʻa e lahí, ʻa ia ʻoku paaki ʻi lalo he lainé koeʻuhí ke lava ʻe he tokotaha lautohí ʻo fakamāuʻi ia.
  • kg CO2e - kuo fikaʻi maʻau mei he lahí mo e fika fikaʻí (factor). ʻOku ʻikai lava ke liliu ia, ko ia heʻikai lava ke toe tuku mai ha fika motuʻa ʻi mui ʻi ha fika fikaʻi kuo fakatonutonu.

ʻI lalo he tēpilé, ʻoku fakahaaʻi ai ʻe ha fakalūkufua ʻa e lahi ʻo e uesia lolotongá (running footprint), ko e lahi fakafuofuá (estimate band), ko e konga ʻo e nāunau naʻe toʻo naʻe taʻofi mei he lingiʻanga vevé, pea mo hono vahevahe ʻi he ngaahi tuʻunga ʻe fā. ʻOku fakafoʻou ia ʻi he taimi ʻokú ke fai ai ha liliu, koeʻuhí ke ke lava ʻo sio ki he ola ʻo ha fakatonutonu kimuʻa peá ke toki pulusi.

Feituʻu ʻOku Haʻu mei ai ʻa e Ngaahi Lainé

ʻI he taimi ʻoku faʻu ai ʻe he Apollo ha palani ʻokú ne fakafonu ʻa e konga ko ʻení maʻau. Ko ha meʻa pē ʻe lava ke fakamoʻoniʻi ʻe he kouti Domino ʻoku fehokotakí ʻoku haʻu fakahangatonu mai ia - ko e ngaahi nāunau naʻe koutí, ko e ngaahi konga lalahi ki he vevé (skips), ko e mamafa faka-tani ʻo e vevé. Ko e fononga ʻa e kau ngāué ʻoku maʻu ia mei he Work Breakdown Structure, koeʻuhí kuo ʻosi ʻiloʻi ʻe he polokalamá pe ko e toko fiha ʻoku ʻi he feituʻu ngāué pea ki he lōloa fēfē, pea ko e maile ki he fakahoko koloá ʻoku maʻu ia mei he mamaʻo totonu ʻo e fakaʻuli ʻi he vahaʻa ʻo e ʻōfisí mo e ʻapí.

Ko e feitu'u 'oku fakamahu'inga'i ai ha laine mei he kouti 'i ha 'iuniti kehe mei he me'afua (factor), 'oku kei fakatupu pe 'e he Apollo 'a e 'otu ka 'oku tuku fakaava 'a e lahi (quantity) kae 'ikai fika'i liliu ma'au, pea 'oku ne 'ohifo 'a e kalasi (grade) 'o e 'otu ko ia. 'Oku fai pau pe ia: ko ha lahi 'oku fa'u fo'ou 'i ha tohi 'oku 'ave ki ha kautaha malu'i (insurer) 'oku kovi ange ia 'i ha me'a 'oku mole.

'E lava foki ke ke ngaue'aki 'a e Generate 'i he konga ko ia 'i ha fa'ahinga taimi pe ke fokotu'u mai ai 'e he Apollo 'a e ngaahi 'otu 'oku 'ikai lava 'o sio ki ai ha kouti - ko e ngaahi houa ngaue 'a e misini (plant hours), 'uhila 'i he saiti (site power), ngaue 'a e ngaahi kulo veve (skip movements) - 'a ia 'oku a'u mai kuo faka'ilonga'i ko e ngaahi fakafuofua (estimates) ke ke sivi'i.

Fakatokanga'i ange: toe vakai'i 'a e ngaahi 'otu kuo 'osi fokotu'u fakatomu'a (seeded rows) kimu'a pea toki pulusi. Ko ha kamata'anga pe kinautolu na'e to'o mai mei he kouti mo e polokalama, ka 'oku 'ikai ko ha lēkooti na'e fuatautau, pea ko e tokotaha 'oku ne pulusi 'a e lipooti ko e tokotaha ia 'oku ne tu'u 'i mui 'i he'ene ngaahi fika.

Fakalelei'i 'o e Ngaahi Fika

Ko e Grade (Kalasi) 'i he 'otu takitaha 'oku ne fakapapau'i 'a e tu'unga falala'anga 'oku fakaha 'e he lipooti kuo kakato. 'Oku lele 'a e ngaahi Kalasi mei he A, ko ha me'afua (factor) na'e to'o mai mei he fakamatala fakapapau 'a ha koloa pe 'a'ana, 'o 'alu hifo ki he D, ko ha fakafuofua. 'Oku fika'i 'e he lipooti hono vaha'a fakafuofua (estimate band) 'oku pulusi mei he ngaahi me'a ni, 'o fua fakatatau ki he lahi 'o e tokoni 'a e 'otu kotoa pe, ko ia ai ko hono fetongi ha D 'i ho 'otu lahi taha 'aki ha fika mo'oni mei ha tohi fua mamafa (weighbridge docket) pe mei ha kautaha fakatau koloa (supplier) 'oku ne fakasi'isi'i 'a e vaha'a 'i he peesi 'uluaki. Ko e ngaahi 'otu 'oku iiki hono ngaahi fika 'oku meimei 'ikai ke ue'i ia.

Vai mo e Lilingi ki Tu'a mei he Saiti (Site Discharge)

'Oku lēkooti 'a e vai 'i he fokotu'utu'u 'o e saiti (site configuration) kae 'ikai 'i he tēpile, koe'uhi 'i ha ngāue fakafoki (reinstatement job) 'oku tātātaha hano fua 'aki ha mita pea ko ha fika fa'u noa'ia te ne fakavaivai'i 'a e ngaahi 'otu 'i 'olunga 'iate ia. Lēkooti 'a e feitu'u na'e ma'u mei ai 'a e vai 'i he saiti, ha tohi lau mita pē 'oku ke ma'u, mo e ngaahi me'a pule'i 'o e kelekele pelepela (sediment) mo e lilingi ki tu'a (discharge) 'oku ngāue'aki, pea 'e fakahaa'i mai kinautolu 'e he lipooti 'o fakatatau ki he tu'unga totonu 'oku nau 'i ai.

Ko e Lipooti Kuo Kakato

'Oku pulusi 'a e lipooti fakataha mo e ngaahi tohi fakamo'oni malu'i 'i ha fa'ahinga taimi pe 'oku ke ngaue'aki ai 'a e Publish SSSP, pea 'oku hā ko hano 'otu pē 'o'ona 'i he publish drawer (laulau pulusi). 'Oku ta'ofi pau pē ia mei he Combined H&S Pack - 'oku 'alu ia ki ha tokotaha lau tohi kehe ki ha 'uhinga kehe, ko ia ai 'oku 'alu mavahe pē ia 'iate ia.

'Oku kamata ia 'aki 'a e naunau na'e fakahikitaki 'e he ngāue: ko e hā na'e 'omai ki he saiti 'o fakahoa ki he me'a na'e to'o 'ave, pea ko e fiha 'o e me'a na'e to'o 'ave na'e ta'ofi mei he tanumanga veve (landfill). 'Oku hoko mai ai 'a e fika 'o e kasa fakatupu 'ea mafana (greenhouse gas), fakataha mo hono vaha'a fakafuofua (estimate band) pea mo e ngaahi ma'u'anga fakamatala fakasīpinga mo e me'afua na'e langa hake mei ai. 'I he hili ko ia 'oku hoko mai 'a e ngaahi tēpile 'i mui 'iate ia, 'i he konga ki he konga (stage by stage), pea hoko ki he veve mo e naunau fakatu'utāmaki (hazardous material), ko e fakamatala ki he vai, ko e ngaahi ngāue fakasi'isi'i na'e a'usia mo'oni 'e he ngāue, pea mo ha konga ki he founga (method) 'oku ne fokotu'u mai 'a e me'a 'oku fakakau, me'a 'oku tuku ki tu'a, pea mo e tu'unga falala'anga 'o e me'a kotoa.

Ko e emissions (ngaahi kasa tukuange) na'e faka'ehi'ehi mei ai 'aki hono fakahanga kehe 'a e nauna'u mei he landfill (tuku'anga veve) 'oku fakaha mavahe pe pea 'ikai 'aupito ke to'o mei he fakakatoa'. Ko e fika 'oku lipooti' 'oku kei tu'u pe ko e gross (fakakatoa ta'eto'o), koe'uhi he ko e fika ia 'oku fiema'u 'e he tokotaha 'oku' ne ma'u ia' kapau te nau fakakau ia ki he'enau lipooti pe 'anautolu'.

Kapau 'oku ngali hala ha fika 'i he lipooti kuo 'osi', fakatonutonu 'a e 'otu 'i he builder (me'a fa'u) pea toe fa'u fo'ou kae 'ikai ko hono fakatonutonu 'o e tohi', koe'uhi ke tatau ma'u pe 'a e me'a 'oku' ke tufa atu' mo e me'a 'oku 'i he palani'. Kapau 'e 'i ai ha me'a he'ikai ke lava 'o fa'u, pe 'oku pulia ha naunau 'oku' ke fa'a ngaue'aki mei he catalogue (kateloki), fetu'utaki mai 'i he support@samconsulting.co.nz.